Παρασκευή, 23 Μαΐου 2008











ΛΟΥΤΣΑ
Όμορφο γραφικό χωριό κτισμένο στους πρόποδες της Δίρφυς, του ψηλότερου βουνού της Εύβοιας. Το χωριό ατενίζει τη Δίρφη με την επιβλητική της παρουσία και τη σπάνια άγρια ομορφιά της. Η Λούτσα απέχει 30χλμ. από τη Χαλκίδα. Έχει 400 κατοίκους που ασχολούνται με γεωργικές και κτηνοτροφικές εργασίες.
Ιστορικές τοποθεσίες
Μνημεία
ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ
Αγ. Παρασκευή:
Σταυρεπίστεγος βυζαντινός ναός του 14ου αιώνα. Οι τοιχογραφίες είναι σπάνιας ομορφιάς και αξίας.
Αγ. Δημήτριος:
Μέσα σε πανέμορφο τοπίο με αιωνόβιους πλάτανους είναι κτισμένο το μοναστήρι του Αγ. Δημητρίου, το κρυφό σχολειό της περιοχής στα χρόνια της τουρκοκρατίας.
Ορειβασία
Από το χωριό ξεκινούν πολλοί ορειβάτες για να ανέβουν τη Δίρφη.
Περιπατητικές διαδρομές
Τα μονοπάτια της Δίρφυς προσφέρονται για περίπατο, από τους φίλους της φύσης και της ηρεμίας.
Φαράγγι της Αγάλης:
Δύο χιλιόμετρα από το χωριό είναι η είσοδος του πανέμορφου φαραγγιού.
Το έθιμο της Καζανίτσας:
Κάθε χρόνο τη Δευτέρα του Πάσχα αναβιώνει το παλιό έθιμο της Καζανίτσας. Η γιορτή γίνεται για το πέρασμα από το χειμώνα στην άνοιξη, το πέρασμα των τσοπάνηδων από τα χειμαδιά στα βουνά και έχει τις ρίζες του στην αρχαία Ελλάδα.
Θα βρείτε
Το χωριό έχει γραφικά καφενεδάκια που προσφέρουν και φαγητό.
Πανηγύρια
Στη Λούτσα του Βροντά.
www.dirfys.gr

Πέμπτη, 22 Μαΐου 2008


ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΛΟΥΤΣΑΣ
Σ' όλη την Μεταβυζαντινή περίοδο (15ος αιώνας και εξής) η Χριστιανική Τέχνη ακολουθεί την Βυζαντινή Παράδοση.Η Εκκλησιαστική Αρχιτεκτονική δεν έχει να παρουσιάσει τόσα πολλά αξιόλογα έργα, όσα στις προηγούμενες περιόδους.Συνεχίζει όμως, παρά τις δύσκολες ιστορικές και οικονομικές συνθήκες, την ένδοξη Βυζαντινή Παράδοση και κυρίως την Παλαιολόγεια, η οποία αποτελεί και την τελευταία αναγέννηση της Βυζαντινής Τέχνης κατά τον Steven Runsiman.
Γεγονός είναι ότι οι περισσότεροι ναοί της Μεταβυζαντινής ή Νεοβυζαντινής εποχής είναι «σιωπηλοί» - απλοί και λιτοί - με μικρές διαστάσεις, φτωχικό διάκοσμο αλλά με ωραιότατες Βυζαντινές τοιχογραφίες. Παρά τις δύσκολες ώρες της τουρκοκρατίας, τότε που «όλα τάσκιαζε η φοβέρα και τα πλάκωνε η σκλαβιά» είναι άξιο προσοχής και θαυμασμού ότι κτίζονται πολλοί ναοί, κυρίως στους νησιωτικούς χώρους, επηρεασμένοι συχνά από χαρακτηριστικά και στοιχεία που προέρχονται από την Δυτική Τέχνη και Αρχιτεκτονική. Η Εύβοια είναι από τα λίγα ελληνικά νησιά με τόσα πολλά δείγματα Μεταβυζαντινής ναοδομίας. Ενα από αυτά είναι η «πάλαι ποτέ» διαλάμψασα ως Μονή (διαλύθηκε στο 1833 με τον «περίφημο» νόμο του βαυαρού Αντιβασιλέα Maurer) Αγίας Παρασκευής Λούτσας. Εργο ταπεινών προσπαθειών και μόχθου προσευχόμενων Ευβοέων. Κάτω από αυτό το πρίσμα πρέπει να συλλογισθεί ο επισκέπτης ή ο ερευνητής για να μη «παρεξηγήσει» τις πολύτιμες μαρτυρίες που σώζονται μέχρι σήμερα, παρά την αδιαφορία μας και τις αντίξοες καιρικές συνθήκες, ιδίως στην χειμερινή περίοδο, που επικρατούν στην περιοχή. Από την Μονή που υπήρχε σε μαγευτική θέση της Κοινότητας Λούτσας σώζεται μόνο ο ναός της Αγίας Παρασκευής που είναι σταυρεπίστεγος (τύπου Α κατά τον Αναστάσιο Ορλάνδο). Η τοιχοδομία του τοποθετείται στον 15ο ή 16ο αιώνα. Στην επιγραφή μνημονεύεται ο Αρχιεπίσκοπος Ευρίπου Λαυρέντιος. «Ο Ευρίπου Λαυρέντιος έζησε κατά το δεύτερο ήμισυ της δεκάτης έκτης (16) εκατονταετηρίδας. Φέρεται υπογεγραμμένος εις έγγραφα των Πατριαρχών Κωνσταντινουπόλεως Μητροφάνους του Γ΄(1656 κ. εξ.) και Ιερεμίου Β΄(1572 κ.εξ.) (Χρυσοστόμου Θέμελη) νυν Μητροπολίτου Μεσσηνίας - «Η Ιερά Μητρόπολις Ευρίπου διαμέσου των αιώνων» (Αθήνα 1952). Ούτως υπογράφει εις συγίλλιον επί Μητροφάνους - έτει από συστάσεως του παντός 7088 μηνί Απριλίω, ινδικτ. η΄, 1580 - αφορών την μονήν της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος του Μετεώρου» (Βασ. Μυστακίδου, Επισκοπικοί Κατάλογοι, στην Επετηρίδα Σπουδών, τόμ. ΙΒ, 1936, 171). Εκ σιγιλλιώδους γράμματος εκδοθέντος «εν έτει αφπ β΄(1582) εν μηνί Μαϊω βη, επί Ιερεμίου του Β΄, πληροφορούμεθα ότι ο Λαυρέντιος, ανήρ ιεροπρεπής, ηγόρασε τον «σεβάσμιον και θείον ναόν τον επ' ονόματι τιμώμενον της Παναγίας της Περιβλέπτου... τον εν τη περιφερεία του κείμενον εν χωρίω των Πολιτικών... ον αφιέρωσεν εις την ιεράν Μονήν Γαλατάκη, απαλλάξας αυτόν εκ των χειρών των Τούρκων (Διονυσ. Σ. Αλβανάκη, Ιερά Μονή Γαλατάκη, Αθήναι 1906, 48-51). Ο ναός της Αγίας Παρασκευής (10,40μ. x 7,40 μ.) στηρίζεται, νότια και δυτικά, σε τέσσερα αντερείσματα. Ο δυτικός τοίχος υποστηρίζεται εσωτερικά από καμάρα (2.90μ. x 2.25 μ. x 0.80 μ.), που σκεπάζει μεγάλο μέρος των τοιχογραφιών του. Εσωτερικά είναι όλος κατάγραφος με μεγάλης αρχαιολογικής και καλλιτεχνικής αξίας τοιχογραφίες, εξωτερικά δε όλος ασβεστωμένος. Η μοναδική είσοδος (1.58 x 0,80 μ.) από πωρόλιθους, βρίσκεται στο ΒΔ μέρος του βόρειου τοίχου. Τέσσερις φεγγίτες αφήνουν λίγο φως στο εσωτερικό, ένας στη νότια καμάρα, άλλος στη δυτική, τρίτος στη βόρεια και ο τέταρτος στην κόγχη της Αγίας Τράπεζας, που εξωτερικά είναι τραπεζοειδής (1.80 μ. x 1.80μ. x 1.80 μ.). Εσωτερικά έχει ένα μικρό ερμάριο στον τοίχο του δεξιού ψάλτη, για τα βιβλία. Η κεράμωση είναι η αρχική. Τέμπλο και δάπεδο είναι σύγχρονα! Διακονικό δεν έχει, ενώ η Αγία Τράπεζα είναι ξέχωρη με μεγάλη αχιβάδα στην Πλατυτέρα (2.70 μ. ύψ. x 2.10 μ. πλ. x 1.30 μ. βάθος). Ο ναός έχει ανακηρυχθεί σε αρχαιολογικό μνημείο, αλλά έχει αφεθεί στο έλος των καιρικών συνθηκών όπως προαναφέραμε. Τα γύρω κτίσματα της Μονής ισοπεδώθηκαν στο διάβα των αιώνων τίποτε δε θυμίζει το πέρασμα των μοναχών παρά μόνο δύο αιωνόβιες βελανιδιές (4.20 μ.) από τις οποίες η μία είχε πρόσφατα «άδοξο» τέλος. (Ευβοϊκή Εγκυκλοπαίδεια, τόμ. Α, 4ε, επιμ. Γιάγκας Τσαούσης, εκδ. Στεφ. Δ. Βασιλόπουλος, Αθήνα 1990). Τα θέματα των τοιχογραφιών Αγίας Παρασκευής Λούτσας Νότια πλευρά (εσωτερική ανάπτυξη): Ανάπτυγμα σκηνής της Δευτέρας Παρουσίας (οι Αγιοι Πάντες ερχόμενοι εν τω Παραδείσω, ο Ζυγός της δικαιοσύνης, το πυρ το εξώτερον, χορείαι Αγίων, ο Μωϋσής, Αρχάγγελοι κρατούντες τον σταυρό, τα καρφιά και το Ευαγγέλιο ακουμπισμένο σε μανδύα). Δυτική πλευρά (εσωτερική ανάπτυξη): Η επιγραφή είναι σχεδόν κατεστραμμένη. Επίσης διακρίνονται ολόσωμες μορφές αγίων (Θεόδωρος ο Τύρωνος κ.α.), μορφές αγίων εν προτομή, η σκηνή της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, η σκηνή της Ανάστασης του Χριστού (επηρεασμένη από τα δυτικά εικονογραφικά πρότυπα), η σκηνή της Σταύρωσης, ο Επιτάφιος Θρήνος και μορφές αγγέλων. Μεσαίο υπερυψωμένο κλίτος (εσωτερική ανάπτυξη): Ο Παντοκράτωρ ευλογών πλαισιωμένος από μορφές αγγέλων και μορφές προφητών (13 στον αριθμό). Βόρεια πλευρά (ιερού βήματος): Στην κόγχη η πλατυτέρα κρατώντας τον Ιησού σε παιδική ηλικία ο οποίος ευλογεί, η σκηνή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, η Ακρα Ταπείνωση, ο Πρωτομάρτυρας Στέφανος, μορφές Ιεραρχών (Αγιος Νικόλαος, Μέγας Βασίλειος, Αγιος Αθανάσιος, Αγιος Κύριλλος: όλοι κρατούν ειλητάριο). Χαρακτηριστικές είναι επίσης οι σκηνές της Γέννησης του Χριστού, Εισόδια της Θεοτόκου και Γέννησης της Θεοτόκου όπως και της Υπαπαντής του Σωτήρος. Ανατολική πλευρά: Κοίμηση της Θεοτόκου, ολόσωμες μορφές Αγίων, σκηνές από την ζωή και τα θαύματα της Αγίας Παρασκευής, η σκηνή της Ανάστασης του Λαζάρου, η Βαϊφόρος, η Σταύρωση του Ιησού, ο Εμπαιγμός του και πολλές κατεστραμμένες μορφές Αγίων «εν προτομή» ή ολόσωμες.

Τετάρτη, 21 Μαΐου 2008

Η ΚΑΖΑΝΙΤΣΑ

¨ Η καζανίτσα ¨
Κάθε χρόνο, την Δευτέρα του Πάσχα, γίνεται στην Λούτσα το έθιμο της ¨Καζανίτσας¨ . Το έθιμο της ¨Καζανίτσας¨, που έχει τις ρίζες του στην αγροτική και ποιμενική ζωή, εμφανίζεται με διάφορες παραλλαγές σ’ ολόκληρη την Ελλάδα. Τις παραμονές του Πάσχα, λοιπόν, στην Λούτσα, σφάζονται ζώα σε διάφορα σπίτια του χωριού και προσφέρονται για την αναβίωση του εθίμου αυτού. Τα χαράματα της Δευτέρας του Πάσχα άνδρες και γυναίκες του χωριού ξεκινούν για το γνωστό μεταβυζαντινό εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής, που κτίστηκε τον 16ο αιώνα.
. Εκεί, αφού ανάψουν φωτιές, βάζουν το κρέας να μαγειρεύεται σε μεγάλα καζάνια. Κατά την διάρκεια του μαγειρέματος του φαγητού, που είναι κάθε χρόνο κρέας με μανέστρα, κατακλύζουν την περιοχή προσκυνητές από γειτονικές ή μακρινές κοινότητες και πόλεις και παρακολουθούν την θεία λειτουργία. Στη συνέχεια, ο ιερέας αγιάζει το φαγητό που βράζει για ώρες πολλές στα καζάνια. Μετά τη θεία λειτουργία οι επισκέπτες έχουν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν χορευτική παράσταση, που δίδεται κάθε χρόνο στο προαύλιο της εκκλησίας, από χορευτική ομάδα της περιοχής. Όταν το φαγητό έχει πια ετοιμαστεί, οι νέοι άντρες του χωριού προσφέρουν, με τις ¨καζανίτσες¨ στους παρευρισκομένους, που έχουν καθίσει κατά παρέες σ’ όλο το γύρω από την εκκλησία χώρο, δωρεάν φαγητό. Στη συνέχεια αρχίζει λαϊκό γλέντι, που συνοδεύεται από γνήσια ζωντανή, παραδοσιακή μουσική και, που συνήθως, κρατά μέχρι αργά το απόγευμα. Το έθιμο Πως ερμηνεύεται όμως από τους λαογράφους το πατροπαράδοτο αυτό ελληνικό έθιμο, που ¨ζωντανεύει¨ με μεράκι, αλλά και με σεβασμό στην παράδοση, η Κοινότητα Λούτσας με τον Πολιτιστικό Σύλλογο του χωριού; Κατ’ αρχάς το έθιμο αυτό συνδέεται από παλιά με την δεύτερη μέρα του Πάσχα, μια μέρα χαράς και γιορτής, που σαν συνέχεια της Κυριακής του Πάσχα γιορτάζεται πανελλήνια με ιδιαίτερη λαμπρότητα. Τις περισσότερες φορές μάλιστα συμπίπτει με μια άλλη μεγάλη γιορτή, που έχει ιδιαίτερη σημασία στη ζωή του λαού μας, την γιορτή του Αγίου Γεωργίου. Ο λαογράφος Γ. Αικατερινίδης, στο βιβλίο του ¨Νεοελληνικές¨ αιματηρές θυσίες¨ γράφει σχετικά ότι σύμφωνα με Ποντιακή μαρτυρία γινόταν την ημέρα αυτή πανηγύρι σε βουνό, όπου έσφαζαν αρνιά και κοκόρια και διασκέδαζαν. Σε μεταγενέστερη καταγραφή γίνεται λόγος ¨για αρσενικό και θηλυκό κριάρι¨ που έρχονται ¨από Θεού¨ κάθε χρόνο την ίδια μέρα, τη Δευτέρα του Πάσχα για να σφαχτούν. Σφαγή ταύρου Για την περιοχή της Θράκης ο γνωστός λαογράφος Γεώργ. Μέγας αναφέρει τη σφαγή ζώου, κυρίως ταύρου, και στη συνέχεια τονίζει ¨την κοινή πάντων κατά οικογένειας εστίασιν¨, ότι δηλαδή κάθε οικογένεια έτρωγε χωριστά στον ορισμένο εκεί, για καθεμιά, χώρο. Η εστίαση αυτή συνοδευόταν από σπονδές κρασιού. Στην κοινή όμως εστίαση σαν χαρακτηριστικό του εθίμου αλλά και στην κοινή διασκέδαση αναφέρεται και ο καθηγητής της Λαογραφίας Μιχ. Μερακλής, γιατί σ’ όλες τις περιπτώσεις εξελισσόταν σ’ ένα είδος δημόσιας γιορτής, πανηγυριού, όπου συνεορτάζουν όλα τα μέλη. Ένα άλλο χαρακτηριστικό του εθίμου με μεγάλη θρησκευτική σημασία είναι η κοινή προσευχή και προσκύνηση κατά την θεία λειτουργία, καθώς και ο αγιασμός του φαγητού στα καζάνια από τον ιερέα. Η σοδειά Για τον ποιμενικό πληθυσμό της περιοχής, η εποχή αυτή του Πάσχα αποτελεί ένα ορόσημο ανάμεσα στο χειμώνα και το καλοκαίρι. Είναι η εποχή που οι ποιμένες επιστρέφουν από τα χειμαδιά στους ορεινούς καταυλισμούς. Η μέρα αυτή, που είναι από τις πρώτες της καλοκαιρινής περιόδου, αντιπροσωπεύει την αρχή της εποχής της γονιμότητας και της παραγωγής, γι’ αυτό και προσφέρουν ζώα, γιατί το ¨έταξαν¨, για να πάει καλά η σοδειά τους. Κατά την Νεοελληνική Λαογραφία, πρόκειται για μια ξεχωριστή κατηγορία θυσιών, που την ημέρα αυτή συνδέεται με τάματα προς τον Αϊ Γιώργη, κυρίως για υγεία. Τα τάματα από τους βοσκούς γίνονται, συνήθως όταν πέσει αρρώστια στο κοπάδι ή όταν χάσουν ζώα, ή και προκλητικά για να εξασφαλίσουν την προστασία του Αγίου. Επίσης τα ταμένα ζώα πολλές φορές όταν δεν σφάζονται, βγαίνουν σε πλειοδοσία υπέρ της εκκλησίας. Την Δευτέρα του Πάσχα, λοιπόν είχε επιλέξει ο λαός μας στις αγροτικές και ποιμενικές περιοχές να δοξάσει το Θεό και να διασκεδάσει, μέσα σε ατμόσφαιρα χαράς και ομόνοιας, στην αγκαλιά της καταπράσινης ανοιξιάτικης φύσης. Το έθιμο της Καζανίτσας είναι η αναβίωση αρχαίου εθίμου, που συμβολίζει το πέρασμα από τον χειμώνα στην άνοιξη και την μετάβαση των βοσκών από τα χειμαδιά στο βουνό. Τα μηνύματα του εθίμου είναι η αδελφοσύνη, η ενότητα, η διατήρηση των στενών διαπροσωπικών σχέσεων των κατοίκων των γύρω περιοχών και πάνω απ’ όλα, η αγάπη που εκφράζεται μέσα από το Θείο πάθος και την Ανάσταση του Χριστού
Χαράλαμπος Μπάος
http://www.evia-history.gr/eviac/